De kinderen kunnen er weinig meer aan doen

Vandaag de dag wordt de vraag waarom we maar niks doen tegen klimaatverandering vaak gesteld. Een goed begin zou denk ik zijn, eens eerlijk en volwassen te gaan communiceren over de stand van zaken. Zo kan ik me bijvoorbeeld vreselijk ergeren aan infantiele tentoonstellingen over klimaatverandering voor kinderen. “Er zijn veel dieren die last hebben van de opwarming van de aarde. Wat kun je doen? Kies een dier, maakt niet uit of je een pinguin, paard, panda of zeehond kiest, duizenden dieren hebben last van klimaatverandering! Zet jezelf op de foto met het dier. Deel je foto en laat de wereld weten dat jij klimaatactie belangrijk vindt!“

It’s the Climate Lag, stupid!

Wat weinig mensen weten is dat de tekenen van klimaatverandering die wij nu waarnemen, het directe gevolg zijn van de CO2 die onze voorouders tot aan de jaren 80 gedachteloos in de atmosfeer hebben gepompt. Er bestaat namelijk zoiets als een 40 jaar durende climate lag. Het komt er op neer, dat de oceanen wel opgewarmd worden door de atmosfeer, maar dat de merkbare effecten hiervan 40 jaar op zich laten wachten, vanwege de enorme massa van de oceanen. De huidige temperatuurstijging van 1 graad celsius, het gegeven dat we nu al gevaar lopen, meer bosbranden, meer orkanen, een stijgende zeespiegel, het is allemaal de schuld van opa en oma.

De kinderen kunnen hier helaas weinig meer aan doen. De meeste ouders weten niet dat wat er tot aan 2060 staat te gebeuren simpelweg onomkeerbaar is. Als ik denk aan wat een nuttige voorlichtings tentoonstelling over klimaatverandering zou kunnen zijn, denk ik in de richting van een ‘zeer schokkende, maar leerzame tentoonstelling voor het hele gezin waarbij de bezoekers kennis maken met de realiteit: ‘Hoe overleven de kinderen in 2040 de twee graden temperatuurstijging?’

Groenland is in 2040 bijna helemaal gesmolten. Miljoenen inwoners van laag gelegen steden hebben moeten evacueren door hevige stormen, zeespiegelstijging, gesmolten zee ijs en uitzetting van opgewarmde oceanen. Extreme regenval leidt tot massale migraties in Azië. De snelheid waarmee het landijs smelt is verdubbeld, en uit de grond komen enorme hoeveelheden methaan vrij, wat weer meer opwarming veroorzaakt waar de kinderen van onze kinderen mee zullen moeten dealen. Voedselproductie neemt wereldwijd af, door aanhoudende droogte en het verdwijnen van meren en rivieren, als direct gevolg weer van het smelten van het permafrost.

The Boiler Room

Als klapstuk van de tentoonstelling zie ik een kamer voor me, genaamd The Boiler Room. Per keer mag er maar een familie of groep naar binnen gaan. Eenmaal binnen, gaat de deur 5 minuten op slot. Er hangt een grote brandende zon in de ruimte. Het is er 45 graden celsius. Het is inmiddels 2060. De Beatles zingen vrolijk ‘Here comes the sun’, als een verre echo uit een tijd waarin alles nog prima was.

Het hele gezelschap, grootouders, ouders en kinderen wordt gevraagd na te denken over nu. Want nu, in deze tijd veroorzaken we namelijk wat dan, na 40 jaar, merkbaar zal zijn. Wat zij in deze kamer gaan meemaken is wat de kinderen en hun kinderen zullen moeten zien te overleven. Steden als Mumbai, Shanghai, Londen en New York zijn onder de zeespiegel verdwenen. In delen van Afrika en Australië kan niemand meer overleven. Japan en Zuid Europa zijn veranderd in woestijngebied. Volksverhuizingen van ongekende grootte leiden tot conflicten en internationale oorlogen. De beschaving is ineen gestort.

Als we zo doorgaan, en het ziet er naar uit dat we dat gaan doen, is het einde oefening voor de beschaving en de mensheid. Afgezien van die paar mensen die de middelen hebben om naar de tegen die tijd enige leefbare plek te verhuizen, het Poolgebied. Zeggen tegen de kinderen dat een selfie met een paard gaat helpen is totaal beyond reality. Elke verandering begint klein, maar een wake-up call is hier toch echt op zijn plaats.

Bronnen:

NRC zaterdag 29 april ‘Het klimaat staat er nog slechter voor dan u denkt’ een artikel van John P Holdren, de belangrijkste klimaatadviseur van Obama.

Museon ‘One Planet’

IPCC Fourth Assessment Report

The 40 Year Delay Between Cause and Effect

Six Degrees Mark Lynas

Gevoelens over klimaatverandering zijn moeilijk

Dat deze Christmas voor George Michael ineens de allerlaatste blijkt te zijn, is niet het enige trieste nieuwtje. Ergens ver weggestopt achter in de weekendkrant lees ik dat het kabinet het voorlopig niet nodig vindt om kolencentrales te sluiten. Uitstellen dus, naar eind 2017. Dan nieuwe onderzoeken laten doen, daarna kijken of sluiting in beeld komt.

De rechter bevestigde vorig jaar (in het Urgenda-vonnis) dat de Nederlandse Staat momenteel te weinig doet om de doelstellingen van het Energieakkoord te halen. Daarmee beschermt zij haar burgers onvoldoende tegen de gevolgen van klimaatverandering. Desondanks heeft dit onderwerp nog altijd weinig prio in Den Haag. Sterker nog, volgens de krant kon het kabinet ‘zoals verwacht’ daar geen besluit over nemen. 

Zijn de doelstellingen dan zo moeilijk te behalen? Nou, nee. In 2020 moet de uitstoot van broeikasgassen met 25% zijn teruggedrongen ten opzichte van 1990 en moet 14% van de energie in Nederland duurzaam worden opgewekt. Toch lastig blijkbaar. Uitstellen nog maar even dan. De burgers malen er toch ook niet om. 

Angstaanjagende monoloog versus open dialoog

Een ‘verbijsterd’ Greenpeace reageert in datzelfde krantenartikel: “Het klimaat wacht niet op treuzelende politici en nieuwe rapporten. Momenteel is het op de Noordpool ruim 20 graden warmer dan normaal. Nu kolencentrales onnodig open houden zal ons in de toekomst verweten worden door volgende generaties.”

Angst slaat mij om het hart. Gruwelijk moeilijke kwestie! Weerstand! De Act Now-benadering van organisaties als Greenpeace maakt ons bang. Als mensen bang zijn, komt er maar moeilijk nieuwe informatie binnen. Educatie zou ons moeten motiveren ons in te gaan zetten voor een beter milieu. Die paar mensen die zich laten voorlichten, kampen echter met gevoelens van verlies, wanhoop en machteloosheid. Dit activeert hen niet. De gevoelens die klimaatverandering opwekt zijn zeer verontrustend. Gevoelens die je liever wilt vermijden. Men keert zich af.

Hoe nodig je mensen dan uit tot een ‘goed gesprek’ over klimaatverandering? Volgens klimaatpsycholoog Renee Lertzman is het creëren van meer rust rondom het onderwerp een goed begin. Daarmee ontstaat ‘headspace’ om eens stil te staan bij wat het weten over klimaatverandering eigenlijk met je doet. Horen hoe een ander zich voelt, doet je luisteren. In zo’n veilige omgeving, gedijt verandering. Hoe wil je je dan wel voelen over jouw bestaan op deze planeet? Wat het doel van de milieuactivist naar mijn idee zou moeten zijn, namelijk het voeren van een motiverend gesprek over klimaatverandering, begint dan tot de mogelijkheden te behoren.

Een beetje medeleven graag!

Ontdoe het onderwerp van klimaatverandering van die urgentie en laat ons een beetje bijkomen. De verandering zal sowieso langzaam en log zijn. Het realiseren van de doelstellingen van het Energieakkoord is een eerste kleine stap. Uiteraard een hele belangrijke. Als mensen merken dat zij samen, en daarbij gesteund door hun regering, wel degelijk een verandering teweeg kunnen brengen, smaakt dat naar meer. Het gaan aanpakken van de klimaatverandering wordt dan iets tastbaars. In kleine stapjes. De broeikasgas uitstotende wereld is kolossaal en de systemen zijn over de hele aardbol uitgewaaierd. Maar angst aanjagen heeft alleen maar afkeer tot gevolg.

Greenpeace had ook aan de desbetreffende journalist kunnen vragen: “Wat betekent het eigenlijk voor u om te moeten leven met de kennis van klimaatverandering?” Hij of zij zou zoiets gezegd hebben als: “Ik maak me grote zorgen!”  “Begrijpelijk. Voor u en voor mij levert klimaatverandering dagelijks dilemma’s op. De meeste mensen keren zich daarom maar af van het onderwerp. Zoals nu blijkt zelfs onze politici, die toch het beste met ons voor zouden moeten hebben. Deze doelstellingen zijn prima haalbaar en markeren een mooi begin van een nieuw menselijk bestaan. Een bestaan waarin we ons niet langer hoeven te schamen, maar trots kunnen zijn op hoe we nu kiezen ons te voelen over ons dagelijks leven. Ga naar onze website en lees hoe mensen in Nederland zich uitspreken over klimaatverandering. Vergeet daarbij vooral niet het kabinet te attenderen op hun plicht dit voor ons mogelijk te gaan maken. Dan wens ik u tenslotte nog een fijne kerst verder.”

Inspiratiebronvermelding: